Μια βόλτα με το έλκηθρο

Posted by

Τις τελευταίες δύο μέρες το Ilulissat πλήττεται από έντονη χιονοθύελλα. Η αλλαγή του καιρού ήταν πάρα πολύ απότομη. Ξαφνικά ο λαμπερός ήλιος χάθηκε και έπιασε ένας αέρας τόσο δυνατός και παγωμένος που σου έκοβε την ανάσα. Μέσα σε λίγες ώρες οι δρόμοι καλύφθηκαν από ένα σκληρό – σχεδόν σαν κοφτερό γυαλί- στρώμα πάγου πάνω στο οποίο με δυσκολία μπορούσες να σταθείς. Τον πάγο ακολούθησαν χοντρές νιφάδες χιονιού που έκαναν την κατάσταση ακόμα πιο περίπλοκη καθώς έκρυβαν την γλιστερή επιφάνεια του δρόμου, που παρέμενε το ίδιο κοφτερη και επικίνδυνη σε κάθε βήμα. Αυτές οι απότομες αλλαγές του καιρού είναι πολύ συχνές στη Γροιλανδία γι αυτό και είναι πολύ δύσκολο να οργανώσει κανείς τις μετακινήσεις του.

Πώς μετακινούνται λοιπόν σε μια χώρα που δεν υπάρχουν δρόμοι και σχεδόν όλη της η επιφάνεια είναι καλυμμένη από μόνιμο πάγο; Μα φυσικά με έλκηθρα που τα σέρνουν, όχι οι τάρανδοι όπως μας δείχνουν οι χριστουγεννιάτικες ταινίες, αλλά σκύλοι. Οι περίφημοι σκύλοι της Γροιλανδίας.

Οι σκύλοι της Γροιλανδίας έχουν μια ιστορία που σε πάει πίσω τουλάχιστον 4000 χρόνια καθώς πρόκειται για το μοναδικό είδος που έχει επιβιώσει μέσα σε χιλιετίες χωρίς να αλλοιωθούν τα χαρακτηριστικά της φυλής του. Στη Γροιλανδία έφτασαν πριν 1000 χρόνια και έκτοτε ελάχιστα έχουν αλλάξει στη ζωή και στην συμβίωση σκύλου και ανθρώπου.

Είναι άλλωστε και ο λόγος που στη Γροιλανδία δεν υπάρχουν κατοικίδια ζώα. Μάλιστα για αρκετά χρόνια απαγορευόταν να φέρει κάποιος το κατοικίδιο του ώστε να προστατευθεί η αγνότητα της φυλής. Αυτό τελικά άλλαξε όταν η κυβέρνηση υποχρέωσε τους ιδιοκτήτες των σκύλων να κρατάνε τα ζώα περιορισμένα σε ειδική περιοχή και δεμένα με πολύ μακριές αλυσίδες. Αν κάποιο ζώο περιφέρεται μόνο του και δεν εντοπιστεί ή αγέλη που ανήκει τότε θανατώνεται.

Μπορώ ήδη να φανταστώ την έκπληξη και την φρίκη όσων διαβάζουν αυτές τις γραμμές. Είχα και εγώ τα ίδια συναισθήματα όταν πρωτοείδα τα σκυλιά και όλες αυτές τις ταμπέλες που σου υπενθύμιζαν να μην τα χαϊδεύεις και να μην τα πλησιάζεις.

Οι σκύλοι μένουν σε αγέλες στα περίχωρα του Ilulissat. Περνώντας από εκεί, τους έβλεπα να λιάζονται στον ήλιο χωρίς να ενοχλούνται από την παρουσία μου. Αν και δεμένοι, ήταν τόσο μεγάλες οι αλυσίδες τους που μπορούσαν να μετακινηθούν ελεύθερα και σίγουρα αν ήθελαν ήταν πολύ εύκολο να με φτάσουν. Μπορεί να μην ένιωθα άμεσο κίνδυνο, είχα όμως την έντονη αίσθηση ότι οι σκύλοι με παρακολουθούν. Το βλέμμα τους ήταν καρφωμένο πάνω μου και παρατηρούσε κάθε μου κίνηση σαν να ήθελαν να μου θυμίσουν ότι αν βρίσκομαι εκεί, είναι επειδή μου το επιτρέπουν οι ίδιοι. Ήταν οι αδιαμφισβήτητοι άρχοντες της περιοχής.

Οι γροιλανδικοί σκύλοι είναι ακόμα σε ημιάγρια κατάσταση. Δε πρόκειται για κατοικίδια και αυτός είναι και ο βασικός λόγος που δεν επιτρέπεται σε κανέναν να τα πλησιάσει χωρίς την παρουσία του ιδιοκτήτη τους. Εδω και 1000 χρόνια η αποκλειστική τους ασχολία ήταν να λειτουργούν ως μέσο μεταφοράς των Ινουιτ και να μεταφέρουν τα έλκηθρα πάνω στους πάγους και τα βουνά της Γροιλανδίας. Ήταν οι αχώριστοι σύντροφοι στο κυνήγι και στο ψάρεμα δημιουργώντας μια συμβιωτική σχέση με τους ανθρώπους όπου η παρουσία του ενός εξασφάλιζε την επιβίωση του άλλου. Ακριβώς επειδή η σχέση με το σκύλο ήταν ζήτημα ζωής ή θανάτου, οι Ινουιτ έχουν βρει έναν μοναδικό τρόπο επικοινωνίας με τα σκυλιά αυτά. που διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες. Τα μυστικά της εκπαίδευσης των σκύλων περνάνε από τον πατέρα στον γιο και δεν αποκαλύπτονται ποτέ σε τρίτους. Κρύβουν μέσα τους την ιστορία των προγόνων τους. Ο εκπαιδευτής γίνεται μέλος της αγέλης και κερδίζει τον σεβασμό του αρχηγού της. Μόλις ο αρχηγός αποδεχτεί τον εκπαιδευτή, χτίζεται μια ισόβια σχέση εμπιστοσύνης ώστε η αγέλη να παραμένει πιστή σε έναν και μοναδικό άνθρωπο μέχρι το τέλος. Ο άνθρωπος αυτός είναι ο μόνος που έχει το προνόμιο να χαϊδέψει, να επικοινωνήσει ή ακόμα και να μαλώσει την αγέλη. Μια λέξη του ή ένα βλέμμα επαναφέρει την τάξη. Όταν τα σκυλιά τρέχουν με τα έλκηθρα ο εκπαιδευτής κρατάει ένα μεγάλο λεπτό μαστίγιο και τα καθοδηγεί. Δεν χτυπάει ποτέ τα ζώα. Το στριφογυρίζει στον αέρα και τα σκυλιά είναι ικανά να καταλάβουν από την κίνηση του την εντολή που τους δίνει.

Η πρώτη απορία που είχα, όταν κάθισα να συζητήσω με μια ομάδα ντόπιων εκπαιδευτών, ήταν πόσο δουλεύουν αυτά τα σκυλιά. Μου είπαν ότι κάνουν 2 διαδρομές την ημέρα και εργάζονται μόνο τους χειμερινούς μήνες, δηλαδή 7 με 8 μήνες το χρόνο. Βέβαια μια διαδρομή στις λιγότερο προσβάσιμες ακτές, μπορει να έχει διάρκεια 4 με 6 ώρες, μόνο για να φτάσει κάποιος. Από ότι όμως μου είπαν, οι σκύλοι διανύουν αυτές τις μακρινές αποστάσεις συνήθως μια φορά την εβδομάδα και όχι καθημερινά.

Και τι γίνονται τα σκυλιά όταν γεράσουν, ρώτησα.

-Θανατώνονται, μου απάντησαν.

Ομολογώ ότι δεν περίμενα να ακούσω τέτοια απάντηση. Επανέλαβα την ερώτηση δυο φορές μήπως παρανόησα το νόημα της. Όμως όχι, είχα καταλάβει καλά. Τα σκυλιά, μόλις σταματούσαν να εργάζονται, δηλαδή γύρω στα 12 με 13 χρόνια, όπου ήταν και το προσδόκιμο της ζωής τους, έπρεπε να θανατωθούν.

Τα γέρικα σκυλιά, όταν πλέον δεν ήταν ικανά να τραβήξουν τα έλκηθρα, δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στην αγέλη τους. Τα υπόλοιπα σκυλιά απέρριπταν τα γερασμένα μέλη και τα δάγκωναν μέχρι θανάτου. Ήταν ο κανόνας της αγέλης και ο άνθρωπος επί αιώνες δεν παρέβαινε στις πρακτικές των ζώων του.

Ήταν λοιπόν η θανάτωση των σκύλων μια φυσική επιλογή που επιβίωσε στο χρόνο και απλά άλλαξε μορφή αλλά όχι ουσία ή υπήρχε κάποιος ουσιαστικός λόγος να γίνει; Η αλήθεια είναι ότι δεν μπόρεσα να καταλάβω. Κάποιοι εκπαιδευτές μου είπαν ότι γίνεται για λόγους υγείας, άλλοι ότι ο νόμος υποχρεώνει κάθε σκυλί να παραμένει μακριά απο τα άλλα όταν γεράσει και δεν υπάρχει δυνατότητα καταφυγίων χωριστά για κάθε σκύλο, άλλοι είπαν ότι είναι ένα είδος φυσικής επιλογής καθώς ο ίδιος ο σκύλος θανατώνεται απο την αγέλη του. Το σίγουρο πάντως ήταν ότι κανείς εκπαιδευτής δεν ήθελε να θανατώνει τους σκύλους και αυτο ήταν εμφανές. Οι περισσότεροι με δυσκολία το συζητούσαν και αρκετοί δεν μπόρεσαν να κρύψουν τα βουρκωμενα μάτια τους όταν το ανέφεραν. Η σχέση ανθρώπου και σκύλου ήταν σχέση ζωής. Σίγουρα θα συνέτρεχαν πιο σοβαροί λόγοι απο ότι μπόρεσα να καταλάβω εγώ σε μια σύντομη συζήτηση.

Σήμερα έχουν παραμείνει στη Γροιλανδία περίπου 16,000 σκύλοι. Είναι η τελευταία χώρα όπου διασώζεται η παράδοση αυτή, κυρίως επειδή ο νόμος υποχρεώνει τους Ινουιτ να πηγαίνουν στο κυνήγι μόνο με τα σκυλιά και όχι με μηχανοκίνητα μέσα. Όμως και έτσι ακόμα, οι ιδιοκτήτες αδυνατούσαν να συντηρήσουν τους σκύλους, πολλοί από τους οποίους κατέληγαν υποσιτισμένοι και κακοποιημένοι. Παραδόξως, την ζωή των σκύλων και μαζί και των εκπαιδευτών τους, έσωσε ο τουρισμός, όταν τα ταξιδιωτικά γραφεία άρχισαν να πουλάνε τις βόλτες με το έλκηθρο στους τουρίστες που επιθυμούσαν να ζήσουν κάτι απο την αυθεντική Γροιλανδία. Γρήγορα έγινε αναπόσπαστο κομμάτι κάθε ταξιδιού στη χώρα και κάθε τουριστας που σέβεται τον εαυτό του, θα φορέσει τα παραδοσιακά ρούχα και θα κάνει την δίωρη βόλτα του με το έλκηθρο. Ανάμεσα τους και εμείς φυσικά, διότι όπως λένε, όταν πας στην Ρώμη, πρέπει να φερθείς σαν Ρωμαιος…

Και όσο και να έμοιαζα με χαζοτουρίστα μέσα σε εκείνα τα βαριά κουστούμια απο δέρμα φώκιας και το γούνινο παλτό, όσο και αν ένιωθα ότι βρίσκομαι στη Disneyland, η βόλτα με το έλκηθρο σίγουρα άξιζε την γελοία μου εμφάνιση.

Το έλκηθρο δεν είναι καθόλου αναπαυτικό, σε κάθε πέτρα και λακκούβα νιώθεις ότι θα εκτοξευτείς ενώ στις κατηφόρες, όταν τα σκυλιά αρχίσουν να τρέχουν, ειλικρινά νομίζεις ότι βρίσκεσαι στο τρενάκι του τρόμου. Το ότι κατάφερα να παραμείνω στη θέση μου για 2 ολόκληρες ώρες, κρατώντας παράλληλα και το γιο μου αγκαλιά, νομίζω πρέπει να καταγραφεί ως ένα από τα κατορθώματα μου (μετά την ανάβαση στο παγόβουνο φυσικά…)

Τουλάχιστον ήξερα ότι αυτή η (πανακριβη) βόλτα με το έλκηθρο, εξασφάλιζε την επιβίωση και την φροντίδα των σκύλων, έδινε ένα καλό εισόδημα στον εκπαιδευτή και την οικογένεια του και έμμεσα συνέβαλα και εγω ώστε μια γνώση αιώνων να μη χαθεί στο βωμό του σύγχρονου τρόπου ζωής.

Αν το καλοσκεφτείς, δεν είναι και άσχημα…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s