Ημερολόγια Σενεγάλης: Λίγη μαγεία στη ζωή μας…

Στη γειτονιά μου υπάρχει ένα σχολείο. Κάθε πρωί βλέπω τα παιδάκια που πηγαίνουν εκεί. Κάποια φοράνε στολές – συνήθως βρώμικες- και άλλα, ρούχα που μοιάζουν τουλάχιστον ένα με δύο νούμερα μεγαλύτερα. Στις πλάτες τους έχουν τις παιδικές τους τσάντες, τα ποδαράκια τους σκονισμένα από το χώμα του δρόμου, τα μεγάλα αδέρφια κρατάνε τα μικρά από το χέρι και όλα μαζί περπατάνε χαρούμενα προς την τάξη τους. Συχνά τα βλέπω όταν σχολάνε να τρέχουν στα κιόσκια της γειτονιάς να αγοράσουν ψωμί να φάνε. Το τυπικό κολατσιό των παιδιών εδώ είναι ψωμί μέσα στο οποίο βάζουν μακαρόνια, πάστα κόκκινης πιπεριάς και κάποιες φορές παστό ψάρι. Συνήθως το συνοδεύουν με ένα μπολ από ξινόγαλο. Τα παιδιά κάνουν ουρά έξω από τα μαγαζάκια που πουλάνε το ξινόγαλο. Το αποθηκεύουν σε τσίγκινα δοχεία και με μια κουτάλα σερβίρουν τα μικρά. Επειδή τα χρήματα είναι λιγοστά- αλλά οι καρδιές μεγάλες- τα παιδιά συνήθως μοιράζονται αυτό το κολατσιό ανά 3-4. Κανείς δεν θα μείνει χωρίς να φάει έστω και μια δαγκωνιά από το ψωμί ή να πιεί λίγο ξινόγαλο.

Η ζωή είναι πάρα πολύ απλή. Δεν θα την έλεγα στερεοτυπικά φτωχική- αν και για τα δικά μας δεδομένα είναι – αλλά οργανωμένη σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο.

Το φαγητό είναι η καρδιά της κοινωνικής δομής. Δεν υπάρχει περίπτωση να μπεις σε αφρικανικό σπίτι και να μη σε κρατήσουν για φαγητό, ακόμα και αν αυτό που έχουν να προσφέρουν είναι μόνο ρύζι με νερό. Η ώρα επίσης που θα φας είναι κάτι πολύ σχετικό. Όταν σε καλέσουν σε ένα σπίτι δεν σου λένε τι ώρα να πας. Κάποια στιγμή θα πας μέσα στην ημέρα. Κάποια στιγμή θα φέρουν φαγητό- όποτε είναι έτοιμο, δεν έχει σημασία. Κανείς δεν βιάζεται, κανείς δεν ανυπομονεί. Εάν θέλεις μπορείς και να κοιμηθείς λίγο στον καναπέ ή στο πάτωμα περιμένοντας, δεν θα παρεξηγηθεί κανείς.

Και εκεί που πιστεύεις ότι δεν θα φας ποτέ, στρώνουν ένα σεντόνι στο πάτωμα, βάζουν μια πιατέλα στη μέση με κουτάλια και σε φωνάζουν να φας. Θα κάτσεις κάτω, θα φας αυστηρά με το δεξί χέρι (το αριστερό θεωρείται ακάθαρτο) και θα μοιραστείς το γεύμα με τους υπόλοιπους.

Το βασικό συστατικό κάθε φαγητού εδώ είναι το σπασμένο ρύζι το οποίο σερβίρεται συνήθως με κρέας κατσίκας και διάφορα μπαχαρικά. Πεντανόστιμο και χορταστικό- και με δεδομένο ότι θα φας μόνο μια φορά την ημέρα σε κρατάει πραγματικά μέχρι το επόμενο πρωί.

Το φαγητό στην αφρικανική κοινωνία είναι μέσο αδελφοποίησης. Όταν σε καλέσουν να φας με την οικογένεια, ξέρεις ότι πλέον σε θεωρούν μέλος της. Σε αντίθεση με τις δικές μας συνήθειες, εδώ δεν χρειάζεται να φέρεις κάτι όταν πας επίσκεψη. Οι κοινωνικές σχέσεις δεν στηρίζονται στα αγαθά αλλά στην αλληλοϋποστήριξη. Την επόμενη φορά θα πρέπει να κάνεις κ εσύ το ίδιο. Από τη στιγμή που πήγες στο σπίτι κάποιου κ φάγατε μαζί, έχετε κατά κάποιο τρόπο «αδελφοποιηθεί». Και αυτό σημαίνει ότι ο καινούριος σου φίλος και η οικογένεια του, θα είναι πάντα ευπρόσδεκτοι στο δικό σου σπίτι και κάθε στιγμή θα μπορούν να έρθουν να φάνε ή ακόμα και να κοιμηθούν αν βρεθούν σε ανάγκη.

Για εμάς τους δυτικούς, που έχουμε πλέον χάσει κάθε επαφή με την κοινότητα μας και τις ρίζες μας, όλο αυτό το σύστημα είναι πολύ δύσκολο να το κατανοήσουμε. Και αντιστρόφως είναι πολύ δύσκολο και για τον Αφρικανό να κατανοήσει τα δικά μας όρια και την ανάγκη μας για προσωπικό χώρο και χρόνο. Εδώ αν δεν απαντάς στα τηλέφωνα των φίλων σου – που θα σε πάρουν ότι ώρα θυμηθούν – θα τους δεις να χτυπάνε την πόρτα σου ακόμα και αν είναι μεσάνυχτα.

Από τις πρώτες μέρες εδώ – και παλιότερα στην Ουγκάντα και τη Νιγηρία- είχα αποφασίσει ότι θα έρθω χωρίς να περιμένω τίποτα. Θα αφήσω – όσο γίνεται- την δική μου ταυτότητα στην Ευρώπη και θα προσπαθήσω να παρατηρώ και να αποδέχομαι.

Δεν είναι όλα εύκολα. Με κουράζει η έλλειψη προσωπικού χώρου. Ένας γνωστός σε κάθε γειτονιά που αν περάσεις έξω από το σπίτι του πρέπει να μπεις μέσα να χαιρετήσεις. Και όταν εδώ σου λένε θα πάμε για λίγο, απλά μην το πιστεύεις. Το λίγο είναι τουλάχιστον μια ώρα – χρόνος που για τον μέσο Αφρικανό αντιστοιχεί σε δέκα λεπτά ευρωπαϊκού χρόνου….

Και ύστερα υπάρχει και όλη αυτή η πίεση όταν αρκετοί σε βλέπουν σαν προνομιούχο λευκό (που εκ των πραγμάτων είσαι) ή σαν το διαβατήριο για μια καλύτερη ζωή. Συχνά το όριο μεταξύ αλήθειας και φαντασίωσης γίνεται δυσδιάκριτο.

Αποφάσισα να τα αγνοήσω όλα αυτά και να μπω βαθιά στα μυστικά της αφρικανικής κουλτούρας. Και τι καλύτερος τρόπος να το κάνεις αυτό, από μια…τελετή μαγείας!

Το ραντεβού δόθηκε για τις 7 το απόγευμα. Μου έδωσαν τη διεύθυνση και μου είπαν να βρίσκομαι εκεί στην ώρα μου. Μπήκα στο ταξί με αγωνία. Για κάποιο λόγο περίμενα ότι θα διασχίσουμε ύποπτες συνοικίες, σκοτεινά δρομάκια και ερήμους όμως τελικά φτάσαμε μέσα σε δέκα λεπτά οδηγώντας απλά στην κεντρική λεωφόρο. Όταν το ταξί σταμάτησε, σχεδόν απογοητεύτηκα. Ήμασταν σε μια απλή γειτονιά όπου τίποτα δεν παρέπεμπε σε σκηνικό βουντού. Παιδιά έπαιζαν ποδόσφαιρο, γυναίκες μετέφεραν μωρά στις πλάτες τους και ένα κοριτσάκι με κοτσιδάκια μου έσκασε ένα φιλί στο μάγουλο. Χτύπησα την πόρτα του σπιτιού που μου είχαν πει. Ίσως εδώ τα πράγματα να γίνονταν επιτέλους πιο μυστήρια. Μου άνοιξε μια χαμογελαστή γυναίκα και μου είπε να περιμένω σε ένα δωμάτιο. Δεύτερη απογοήτευση. Το δωμάτιο είχε μέχρι και τηλεόραση που έπαιζε την αφρικάνικη εκδοχή του MTV.

Κάθισα σε μια πολυθρόνα και περίμενα. Ο «μαραμπού», μου είπαν, ήταν σε επικοινωνία με τα πνεύματα και θα αργούσε λίγο. Ελπίζω να είναι αυτό, σκέφτηκα, και να μην τον έχει πάρει ο ύπνος τον μαραμπου και βρεθώ να περιμένω εδώ μέχρι το πρωί. Ευτυχώς οι φόβοι μου διαψεύστηκαν. Ένα τέταρτο αργότερα, ένας άντρας ντυμένος με ένα λευκό μανδύα ήρθε στο δωμάτιο. Κάρφωσε το βλέμμα του πάνω μου και μου είπε να τον ακολουθήσω σε ένα δωμάτιο που αντί για πόρτα είχε μια βαριά μπλε κουρτίνα. Μόλις μπήκα μέσα μια έντονη μυρωδιά μου προκάλεσε σχεδόν αναγούλα. Μύριζε καμένο ξύλο, αίμα και λιβάνι. Η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική και αναρωτήθηκα πόσο θα αντέξω εκεί μέσα. Σε μια γωνια του δωματίου υπήρχαν πολλα ξύλινα αγάλματα που όμως ήταν όλα μισό καμένα. Στις υπόλοιπες γωνίες του χώρου υπήρχε άμμος ριγμένη στην οποία ξεχωριζαν υπολείμματα από οστά ζώων (έτσι ήθελα να πιστεύω δηλαδή). Μαχαίρια διαφόρων σχημάτων και χάντρες κρέμονταν παντού.

Ο μαραμπού έκατσε στη μέση του δωματίου και με κάλεσε να γονατίσω. Υπάκουσα χωρίς αντίρρηση. Αναψε φωτιά στην άμμο, μου ζήτησε το χέρι μου και άρχισε να ψέλνει κρατώντας με σφιχτα. Δεν τόλμησα να τραβήξω το χερι μου ακόμα και όταν άρχισε να με πονάει. Έπειτα πήρε ένα χαρτί και άρχισε να σημειώνει κάτι περίεργα σχήματα ψηλαφιζοντας την παλάμη μου. Έκλεισε τα μάτια και έριξε κάτι μικροσκοπικές πέτρες στη φωτιά. Μια περίεργη μυρωδιά γέμισε τα ρουθούνια μου και ένα αίσθημα νυστας με κατέκλυσε. Μου έτεινε μια μεγαλη ξυλινη κουταλα και μου είπε να δοκιμάσω. Το έκανα με αρκετό δισταγμό και στο μυαλό μου ήδη φανταζομουν ότι θα με βρουν αναίσθητη. Μάλλον είχα δει πολλές ταινίες γιατι εκτός από την ελαφριά νυστα και χαλάρωση δεν ένιωσα τίποτα άλλο.

Δεν ξέρω αν ο μαραμπού ήταν αληθινός μάγος και αν επικοινωνούσε οντως με τα πνεύματα. Άρχισε να μου μιλάει για τον πατέρα μου και τον θάνατο του, για τον γιο μου, για τη ζωή μου στην Ελλάδα. Ήξερε τόσα πολλά που ήταν αδύνατον να του τα έχει πει κάποιος.

Το αντάλλαγμα της μαντείας ήταν μια αναίμακτη “θυσία” που περιελάμβανε χουρμάδες και νούφαρα. Μου είπε ότι τα νούφαρα συμβολίζουν εμένα, χωρίς ριζες πουθενά αλλά πάντα επιπλέουν και ακολουθούν τη ροή του νερού.

Φεύγοντας από το σπίτι του μαραμπού το σκοτάδι ήταν πια βαθύ. Η γειτονιά σκοτεινή και απόκοσμη αλλά τα άστρα φωτεινά. Κοίταξα ψηλά για λίγο. Δεν έχω ιδέα αν όλα όσα έμαθα απόψε έβγαζαν νόημα σίγουρα όμως ήταν μαγικά. Όπως και η ίδια η ζωή, και ας μην βγάζει πάντα νόημα…

4 thoughts on “Ημερολόγια Σενεγάλης: Λίγη μαγεία στη ζωή μας…

  1. Ευχαριστούμε για τα υπέροχα κείμενά σου με τις καταπληκτικές εμπειρίες σου!!! Μας ταξιδεύεις!!!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s