Ημερολόγια Σενεγάλης: Η αφρικανική ταυτότητα και τα κοτσιδακια στα μαλλιά

IMG_20181120_105350~2Αυτές τις μέρες είμαι άρρωστη- όχι κάτι σοβαρό αλλά ένα κρύωμα που με ταλαιπωρεί και δεν λέει να περάσει. Έπεσα λοιπόν να ξαπλώσω νωρίς με την ελπίδα να συνέλθω γρηγορότερα. Κατά τη μία το πρωί κάποιος μπήκε με φόρα στο δωμάτιο μου.
Ξύπνα, μου έλεγε, και έλα στο σαλόνι.
Ζαλισμένη από τον ύπνο και το συνάχι, και βήχοντας, προσπαθούσα να καταλάβω τι συμβαίνει. Ο Μ με τραβούσε να σηκωθώ για να χαιρετήσω κάτι φίλους που είχαν έρθει επίσκεψη τα μεσάνυχτα. Αρχικά θύμωσα και προσπάθησα να εξηγήσω ότι δεν γίνεται να έρχεται κάποιος επίσκεψη μέσα στη νύχτα και εγώ να πρέπει να σηκωθώ. Ο Μ με κοίταξε με απορία. Απλά δεν μπορούσε να καταλάβει ποιο ακριβώς ήταν το πρόβλημα. Και τότε συνειδητοποίησα ότι ο χρόνος και ο προσωπικός χώρος στην αφρικανική κουλτούρα έχει τελείως άλλη σημασία.

Εδώ ο καθένας θα σου χτυπήσει την πόρτα ότι ώρα να είναι για να έρθει επίσκεψη ή για να φάει μαζί σου. Καμιά φορά, όταν δεν έχουμε πολύ φαγητό μου έχουν πει να μην τρώω στο μπαλκόνι γιατί θα πρέπει να φωνάξω όποιον γνωστό περάσει για να φάει μαζί μας. Και αν δεν τον προσκαλέσω εγώ, θα αυτό-προσκληθεί. Εδώ το φαγητό είναι για να μοιράζεται, δεν πετιέται ούτε φυλάσσεται. Κάθε ώρα μπορεί κάποιος φίλος – και ας τον έχεις δει μόνο μια φορά φτάνει για να θεωρηθεί φίλος- να χτυπήσει την πόρτα σου, να απλωθεί στην καρέκλα, να φάει ότι υπάρχει πρόχειρο και μετά απλά να κάθεται να βλέπει τηλεόραση ή να ακούει μουσική. Θα φύγει όποτε βαρεθεί. Αν είναι συγγενής μπορεί να μη φύγει και ποτέ…

Αυτή είναι η αφρικανική κοινότητα, ο χρόνος κυλάει διαφορετικά και ο προσωπικός χώρος που τόσο προστατεύουμε στην Ευρώπη, δεν υφίσταται. Εδώ είσαι πρώτα μέλος της κοινότητας σου και έπειτα οτιδήποτε άλλο. Είναι άλλωστε και θέμα επιβίωσης. Όταν δεν έχεις να φας, ξέρεις πως θα βρεις ένα πιάτο στο σπίτι του γείτονα να χορτάσεις την πείνα σου και ένα κρεββάτι να ξαπλώσεις. Και αν αρρωστήσεις; Τότε ο χυμός λεμονιού θεραπεύει τα πάντα, από ελονοσία μέχρι κρυώματα. Τουλάχιστον εδώ στη Σενεγάλη, όπως μου έχουν επιβεβαιώσει πάνω από 20 άνθρωποι όταν χωρίς να τους ρωτήσω καν, βάλθηκαν να μου προτείνουν γιατροσόφια να περάσει το κρύωμα.

Αυτή όμως είναι και η μαγεία μιας ζωής όπου δεν υπάρχει δίχτυ προστασίας. Η μαγεία μιας κοινωνίας όπου το άτομο διατηρεί ακόμα τους ρόλους του. Δεν είναι μια μονάδα, είναι μέλος της φυλής του, της κοινότητας του, της γειτονιάς του. Έχει πολλαπλές ιδιότητες που τον χαρακτηρίζουν, ανήκει κάπου ώστε να μπορεί έτσι να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο που τον περιβάλλει και να βρει τη θέση του μέσα σε αυτόν.

Και ακριβώς αυτή την πολλαπλή ταυτότητα έχουμε χάσει στον μοντέρνο μας δυτικό κόσμο. Υπάρχουμε και λειτουργούμε ως μονάδες των οποίων η αξία ορίζεται από τη δουλειά που κάνουμε και από το πόσα χρήματα μας αποφέρει. ‘Έχουμε ένα μονοδιάστατο ρόλο έξω από τον οποίο έχουμε χάσει την ικανότητα να υπάρχουμε. Η δυτική μας κοινωνία μας ζητάει να μεγαλώσουμε πολύ γρήγορα αλλά μας αρνείται το δικαίωμα να γεράσουμε. Δημιουργεί έναν κόσμο γεμάτο καθρέφτες, ο οποίος μεταβάλει τόσο τον τρόπο που βλέπουμε εμείς τον εαυτό μας όσο και τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο έξω από τον εαυτό μας. Η εικόνα έχει γίνει ο καθρέφτης σε ένα σύστημα που μας πουλάει όχι τόσο καταναλωτικά αγαθά όσο φαντασιώσεις. Που μας γεμίζει φόβους και ενοχές σε ένα συνεχές κυνήγι της «επιτυχίας», της «ομορφιάς» και της «ευτυχίας».
Το κυνήγι της καταναλωτικής φαντασίωσης θα το βρεις και στις αφρικανικές κοινωνίες. Πολύ συχνά είναι και η κινητήρια δύναμη πίσω από τη μετανάστευση. Θα συνυπάρχει όμως με τους πολλαπλούς ρόλους του ατόμου και αυτό θα είναι συχνά και το σημείο σύγκρουσης του δυτικού τρόπου ζωής στον οποίο καλείται ο Αφρικανός να ενταχθεί εάν βρεθεί στην Ευρώπη.

Θα μπορούσα να γράψω πολλά και σίγουρα είναι ένα θέμα στο οποίο θα επανέλθω. Όμως τώρα θα ήθελα να μιλήσω για …τρίχες.
Ναι τρίχες, τα μαλλιά μου δηλαδή που αποφάσισα να μετατρέψω σε αφρικανικά κοτσιδάκια, βάζοντας στην άκρη τις ανησυχίες μου ότι θα φαίνομαι σαν μια χαζή Ευρωπαία που προσπαθεί να ζήσει την εμπειρία της Αφρικής.

Μπήκα λοιπόν στο κομμωτήριο και για το ευτελές ποσό των 10 ευρώ απέκτησα τα πιο όμορφα πλεχτά κοτσιδάκια που μπορούσα ποτέ να ονειρευτώ. Καθώς περίμενα υπομονετικά τις 3 ώρες ακίνητη να τελειώσει το πλέξιμο, θυμήθηκα την εκπομπή της Μάγιας Τσόκλη, όταν σε ένα ταξίδι στην Αιθιοπία- αφού μας είχε δείξει περήφανη ότι έτρωγε μόνο μπάρες δημητριακών αντί για την υπέροχη ντόπια κουζίνα- έκατσε να της πλέξουν τα μαλλιά κάνοντας το φοβερό σχόλιο στην κάμερα: δεν πιστεύω τώρα να κολλήσω τίποτα εδώ μέσα.
Άλλη μια απόδειξη ότι όσα ταξίδια και να κάνεις, εάν είσαι απαίδευτος, τέτοιος θα παραμείνεις…

Όταν επιτέλους τέλειωσε το πλέξιμο των μαλλιών μου, είχα μια συνεχή αγωνία ότι οι ντόπιες γυναίκες θα γελάνε μαζί μου. Δεν μπορούσα να είμαι πιο λάθος από αυτό. Όχι μόνο δεν γελούσε κανείς αλλά αρκετές γυναίκες ήρθαν να με αγκαλιάσουν και μου έλεγαν ότι μοιάζω με Σενεγαλέζα (αυτό απλά θα το αφήσω ασχολίαστο).

IMG_20181121_150451

Θυμήθηκα όλη αυτή τη μεγάλη συζήτηση που έχουμε ανοίξει σε Ευρώπη και ΗΠΑ περί cultural appropriation και identity politics και όλα αυτά τα μεταμοντέρνα ζητήματα. Έχεις δικαίωμα να κάνεις τα μαλλιά σου αφρικανικά κοτσιδάκια ή προσπαθείς να ιδιοποιηθείς μια κουλτούρα που δεν σου ανήκει; Και μάλιστα όντας λευκή όπου φέρεις και το προπατορικό αμάρτημα των αποικιοκρατών. Και ενώ συζητάμε αυτά τα πολύ σημαντικά θέματα, υψώνουμε τοίχους για εκατοντάδες Αφρικανούς (και όχι μόνο) μετανάστες ώστε να τους πνίξουμε πιο εύκολα στη Μεσόγειο ή να τους αφήσουμε να σαπίσουν στις φυλακές της Λιβύης.
Αυτός είναι ο κόσμος μας λοιπόν. Γεμάτος ανούσιες συζητήσεις, ματαιότητα, μίσος και άγνοια. Μας περιβάλλει με θάνατο και απόγνωση. Είναι όμως και γεμάτος αγάπη και μουσική, ομορφιά και έρωτες. Ωραίες ανακαλύψεις, υπέροχα φαγητά και μοναδικούς ανθρώπους να κρυφτείς στην αγκαλιά τους. Επιλέγω το δεύτερο γιατί σε αυτή την κουκίδα στον χάρακα του χρόνου που ονομάζουμε ζωή, είναι τόσο σύντομο το πέρασμα μας που αν το αφήσουμε μισό θα μας εκδικηθεί στα στερνά μας.

Συνεχίζεται…

5 thoughts on “Ημερολόγια Σενεγάλης: Η αφρικανική ταυτότητα και τα κοτσιδακια στα μαλλιά

  1. Πραγματικά θαυμάζω τον τρόπο που έχεις επιλέξει να ζεις κι όχι να υπάρχεις.Μπράβο σου!!!

  2. Αυτό με τους αυτόκλητους επισκέπτες μου θύμισε τρεις βασανιστικές εβδομάδες στο Αμμάν που οι πόρτες του σπιτιού άνοιγαν το πρωί κι έκλειναν στις 11 το βράδυ. Έτσι κι εκεί υπήρχαν πολλοί …περαστικοί.

    • Ναι και οι Άραβες το έχουν αυτό. Εδώ βέβαια το έχουν φτάσει σε άλλο επίπεδο. Υπάρχει και πίεση από την κοινότητα να είσαι συνέχεια διαθέσιμος. Σήμερα το πρωί ήθελα να πάω να ψωνίσω κ μας ήρθε ένας άσχετος σπίτι. Άντε να φύγει. Ήθελα να τον πετάξω έξω κ έριχνα δολοφονικές ματιές στον Μάλκομ. Τελικά του είπαμε ότι βγαίνουμε, όχι ότι πάμε σούπερ Μάρκετ για να μη μας φορτωθεί. Του λέμε φεύγουμε κ λέει ε δεν έχω κάτι να κάνω θα σας κάνω παρέα. Τον κερασαμε καφέ, πήραμε ταξί, κ ενώ το σουπερμάρκετ ήταν δίπλα κάναμε κύκλο με το ταξί για δείξουμε ότι πάμε μακριά κ τελικά τον κατεβάσαμε στην γειτονιά του. Παράνοια…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s